Muzej u Smederevu poziva građane na svečani događaj u okviru 36. Smederevskih Svetosavskih svečanosti, koji će se održati 23. januara, od 18 časova. Tom prilikom, biće predstavljeno drugo, dopunjeno i prošireno izdanje knjige dr Leontija Pavlovića „Kultovi lica kod Srba i Makedonaca- Istorijsko-etnografska rasprava“.
O knjizi:
Knjiga „Kultovi lica kod Srba i Makedonaca, Istorijsko-etnografska rasprava“, kao delimično redigovana i pročišćena doktorska disertacija Leontija Pavlovića, koju je napisao i odbranio na Filozofskom fakultetu u Beogradu pod mentorstvom profesora Đorđa Sp. Radojičića, bila je objavljena 1965. godine kao Posebno izdanje, knj. 1, tadašnjeg Narodnog muzeja Smederevo.
Vremenom, ova knjiga, koja je bila štampana u tiražu od hiljadu primeraka, postala je i sama kultno, nezaobilazno štivo, u korpusu retkih naučnih izdanja koja vremenom dobijaju na aktuelnosti, podstičući nova naučna istraživanja. U izdavačkoj praksi Muzeja u Smederevu ona je najtraženija i najcitiranija knjiga, a u nauci ključna istorijsko-etnografska rasprava u proučavanju kultova svetih na području Srbije i Makedonije, u vremenskom rasponu od desetog do dvadesetog veka.
Dr Leontije Pavlović (Brodac kod Bijeljine, 1914 – Smederevo, 1997), teolog i istoričar umetnosti bio je upravnik Muzeja u Smederevu u vremenskom periodu od 1959. do 1977. godine. Njegov naučni i publicistički opus obuhvata gotovo šest stotina jedinica, među kojima posebno mesto pripada knjizi „Kultovi lica kod Srba i Makedonaca, Istorijsko-etnografska rasprava“.
Po samom objavljivanju, navedena knjiga nije izazvala značajniju medijsku pažnju, ali je s druge strane imala izuzetan prijem u naučnoj i stručnoj javnosti, kao temeljno štivo svim potonjim istraživačima ove teme. Vitalnost istraživačkih rezultata Leontija Pavlovića, ogleda se u činjenici da je do danas sačuvala i održala svoju naučnu relevantnost.
Period nedostatka raspoloživih primeraka knjige „Kultovi lica kod Srba i Makedonaca“ trajao je gotovo tri decenije, do objavljivanja novog, priređenog i dopunjenog izdanja, koje je objavio Službeni glasnik 2022. godine.
Uzimajući u obzir značaj i potrebu naučne, stručne i najšire javnosti za ovom knjigom, JP „Službeni glasnik“ ju je uvrstio u svoju Biblioteku Sabornik. Odgovornog i zahtevnog posla priređivača knjige, prihvatio se istoričar Borisav Čeliković.
Strukturalno, knjiga Leontija Pavlovića se sastoji iz dve obimne celine. U prvom delu obuhvaćen je četrdeset i jedan kult, od kojih su trideset i sedam posvećeni pojedinačnim kultovima svetih, a ostali su grupisani u zajedničkim celinama.
Drugi deo obuhvatio je istorijski razvoj kulta, od samih početaka, preko različitih vremenskih perioda, likovnog izražavanja i etnografske prakse, do zaključnih razmatranja i otvorenih pitanja kroz šest tačaka o budućim istraživanjima i njihovim smernicama. Na kraju knjige je rezime na ruskom jeziku.
Novo izdanje knjige „Kultovi lica kod Srba i Makedonaca, istorijsko-etnografska rasprava“, pridržava se osnovnog rasporeda sadržaja prvog izdanja, s tim što je štampana u novom formatu, u koloru, sa brojnim ilustracijama, likovno veoma bogato oblikovana, pod uredništvom Aleksandra Pribićevića. U Pogovoru ovog izdanja, priređivač Borisav Čeliković, napisao je kompletnu biografiju Leontija Pavlovića, naveo njegove naučne i publicističke radove i obrazložio izmene u odnosu na prvo izdanje. U novom izdanju, ispravljeni su i dopunjeni nedostaci prvog, kako po pitanju naučnog aparata, tako i u odnosu na korišćen vizuelni materijal. U prvom izdanju knjige Leontije Pavlović je usled nedostatka finansijskih sredstava bio prinuđen da izostavi naučni aparat, poput ličnih i geografskih registara, i spiskova izvora i literature, kako je napisao u napomeni na kraju prvog izdanja knjige.
Novo izdanje sadrži Registar imena i Registar manastira i geografskih odrednica. Ovom prilikom, urađena je lektura teksta, a naučni aparat u fusnotama je dopunjen potpunim bibliografskim podacima, u odgovarajućoj transkripciji, naročito u odnosu na radove koji su pisani na ruskom, bugarskom, crkvenoslovenskom i grčkom jeziku, obzirom da štamparija u kojoj je prvo izdanje štampano nije imala odgovarajuća slova. Broj vizuelnih priloga u crno-beloj štampi, u novom izdanju porastao je od pedeset i pet fotografija do sto osamdeset osam u punom koloru. Urađen je nov prevod rezimea na ruski jezik, koji je potpisala Vesna Smiljanić Rangelov.
Ovim postupcima, dobijena je kompletna naučna monografija, pregledna, sa naučnim aparatom, bogato ilustrovana. Priređivač, Borisav Čeliković je i sam autor brojnih fotografija koje su reprodukovane u knjizi, a koje je fotografisao idući tragovima kultova svetitelja, kao i brojne fotografije koje je snimio Boris Subašić. Korišćene su i fotografije relevantnih naučnih ustanova u našoj zemlji, poput Instituta za istoriju umetnosti u Beogradu, i crkvenih arhiva, i to Mitropolije crnogorsko-primorske, Srpske pravoslavne crkve, manastira Studenice, Dečana. Pored ne samo tehničkih ispravki nedostataka prvog izdanja, među najvrednijim doprinosima novog izdanja, izdvaja se upravo apsolutna posvećenost priređivača da u knjizi budu objavljeni svi dostupni likovni i pisani izvori svakog kulta ponaosob. Krajnji rezultat predstavlja redak, te dragocen primer i putokaz u praksi priređivanja i objavljivanja za štampu postojećih izdanja.
