Grad Smederevo će i ove godine prigodnim sadržajima obeležiti godišnjicu i evocirati sećanje na najveću tragediju u istoriji našeg grada – Petojunsku eksploziju, saopštio je Grad Smederevo.
Petak, 5. jun 2026. godine:
12.00 – Parastos žrtvama Petojunske tragedije i polaganje venaca na Spomen-kosturnicu na Starom groblju
14.14 – Komemorativno okupljanje – Spomenik 5. jun
Petojunska eksplozija je katastrofalna eksplozija municije koja se dogodila 5. juna 1941. godine u 14:14 časova u Smederevskoj tvrđavi. Ovaj događaj se smatra jednom od najvećih tragedija u istoriji Srbije. U vazduh je odletelo skladište zaplenjenog oružja i municije poražene vojske Kraljevine Jugoslavije, koje su nemački okupatori tu sakupljali.
U stravičnoj eksploziji nemačkog skladišta municije u Smederevskoj tvrđavi, grad je praktično sravnjen sa zemljom, a život je izgubilo više hiljada ljudi. U vazduh je odletelo preko 400 vagona baruta, mina i granata poražene vojske Kraljevine Jugoslavije, koje su okupatori tu skladištili.
Udarni talas je bio toliko silovit da se osetio i u 40 kilometara udaljenom Beogradu. Dve trećine objekata u Smederevu potpuno je uništeno, dok su masivne zidine srednjovekovne tvrđave zadržale najjači udar i tako sprečile još veću katastrofu.
Najveća tragedija dogodila se na železničkoj stanici tik uz tvrđavu. Eksplozija je u sekundi uništila prepun voz koji je kretao za Veliku Planu. U njemu su se nalazili mahom đaci, radnici i seljaci koji su tog četvrtka došli u grad na pijačni dan.
Zvanični uzrok ove katastrofe ni posle više decenija nije rasvetljen. Dok jedni istoričari sumnjaju na sabotažu komunističkih ilegalaca i grupe Mustafe Golubića, drugi ukazuju na mogućnost britanskog bombardovanja ili samozapaljenja municije usled ekstremnih letnjih temperatura.
Smederevo svake godine na ovaj dan odaje poštu stradalima kod Spomen-kosturnice na Starom groblju, čuvajući sećanje na „petojunsku katastrofu“ koja je trajno izmenila demografsku i arhitektonsku sliku ovog grada.
