Polaganjem venaca na spomen-česmu borcima koji su poginuli u ratovima od 1991. do 1999. godine, danas je u Velikoj Plani obeležen početak rata u Hrvatskoj, koji je na današnji dan 1991. godine izazvao zvanični Zagreb, oružanim napadom na srpski narod u više mesta Kninske krajine.
Vence su položile delegacija Opštine i delegacija opštinske boračke organizacije.
Velika Plana je jedna od retkih opština u Srbiji i RS koja svake godine, duže od dve decenije, obeležava početak ratova i stradanja srpskog naroda u bivšoj SFRJ.
Na ratištima u Hrvatskoj, uglavnom u bitkama za Vukovar, u jesen 1991. godine, poginulo je 17 boraca iz Velike Plane ili boraca čije porodice su doselile u ovu pomoravsku opštinu.
Pripadnik 63. padobranske brigade Vesa Novaković iz Starog Sela poginuo je na aerodromu Zemunik kod Zadra, njegov komšija, mladi vojnik Svetomir Vidić, život je položio u splitskoj ratnoj luci Lora, Srećko Antonijević iz Velikog Orašja i Siniša Stanojlović iz Trnovča stradali su na Baniji, odnosno kod Gline, dok su na vukovarskom ratištu, uglavnom u borbama u mestu Cerić, poginuli ili na drugi način stradali Živko Pavković iz Velikog Orašja, Radomir Nikolić i Zoran Marinković iz Miloševca, Ratko Dabović, Slobodan Milojević, Miomir Rakić, Đorđije Mićović i Karolj Čengeri iz Velike Plane i Živomir Jelić iz Krnjeva.
Porodice palih ratnika Milana Zeca iz Kostajnice, Rade Škorića, Strahila Radnmanovića i Zorana Ležaje iz Benkovca ratni vihor je iz zapadnih srpskih krajina doneo na obale Velike Morave.
Glavni cilj hrvatskih oružanih snaga, koje su na današnji dan krenule u napad na srpske delove Dalmacije, bio je da spreče održavanje referenduma na kojem su se Srbi u Krajini izjašnjavali da li žele da dobiju autonomiju i ostanu u SFRJ i da razoružaju regularnu srpsku policiju u Kninu i drugim krajiškim gradovima.
Da bi to sprečili, lokalni Srbi pod komandom policijskog službenika Milana Martića i lekara Milana Babića su blokirali puteve u južnoj Hrvatskoj. Za zaprečavanje saobraćajnica uglavnom su koristili drvene trupce, pa su ovi događaji poznati kao balvan revolucija.
Hrvatska je na blokadu puteva odgovorila slanjem specijalnih odreda policije u helikopterima, koji su trebali da izvrše desant na Knin, ali su ih presreli avioni Jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva i primorali da se vrate u Zagreb.
Na ratištima širom Jugoslavije, od Splita, Kostajnice i Vukovara, preko Donjeg Vakufa i Srebrenice, do Košara i Paštrika, poginuo je 31 borac čija je porodica u vreme poslednjih živela u Velikoj Plani ili je kasnije doselila u ovo mesto.
Osim pomenutih, u ratovima od 1991. do 1999. godine sa teritorije opštine Velika Plana poginuli su, umrli ili stradali na drugi način vojnici i policajci Zoran Ranitović , Zoran Ranđelović, i Igor Pavlović iz Velike Plane, Branislav Nikolić iz Lozovika, Slobodan Jelić iz Miloševca, Nebojša Pavlović i Jovica Pavlović iz Radovanja, te sledeći ratnici, čije su porodice u ratu ili nakon njega doselile u Veliku Planu: Sreten Lalić iz Travnika, Dejan Trifunović, Borislav Ribać, Momir Pešić, Branko Đuričić i Nebojša Đuričić iz Kline i Miladin Dogandžić iz Peći.
Na spomen-pločama u centru grada uklesana su i imena palih boraca čije su porodice doselile u Veliku Planu, a onda se preselile na neko drugo mesto: Mihajlo Vukota, Ranko Đorđević, Bersim Kasemović, Zvezdan Mladenović, Slaviša Stojanović, Željko Štrbo, Đuro Arbutina, Zoran Jolčić i Petar Gnjatović.
Piše: Dušan Marić
